(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
9.38. అధ్యాయః 038
Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Topics
బలభద్రస్య సరస్వతీతీరస్థానానాతీర్థయాత్రాప్రకారవర్ణనం॥ 1 ॥ తత్తత్తీర్థమహిమానువర్ణనం చ॥ 2 ॥
Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ। 9-38-0x(5173)(62345)
తతో వినశనం రాజన్నాజగామ హలాయుధః।
శూద్రాభీరాన్ప్రతి ద్వేషాద్యత్ర నష్టా సరస్వతీ।
తస్మాత్తామృషయో నిత్యం ప్రాహుర్వినశనేతి చ॥ 9-38-1(62346)
తత్రాప్యుపస్పృశ్య బలః సరస్వత్యాం మహాబలః।
సుభూమికం తతోఽగచ్ఛత్సరస్వత్యాస్తటే వరే॥ 9-38-2(62347)
తత్ర చాప్సరసః శుభ్రా నిత్యకాలమతంద్రితాః।
క్రీడాభిర్విమలాభిశ్చ క్రీడంతి విమలాననాః॥ 9-38-3(62348)
తత్ర దేవాః సగంధర్వా మాసిమాసి జనేశ్వర।
అభిగచ్ఛంతి తత్తీర్థం పుణ్యం బ్రాహ్మణసేవితం॥ 9-38-4(62349)
తత్ర నృత్యంతి గంధర్వాస్తథైవాప్సరసాం గణాః।
సమేత్య సహితా రాజన్యథాప్రాప్తం యథాసుఖం॥ 9-38-5(62350)
తత్ర మోదంతి దేవాశ్చ పితరశ్చ సవీరుధః।
పుణ్యైః పుష్పైః సదా దివ్యైః కీర్యమాణాః పునః పునః॥ 9-38-6(62351)
ఆక్రీడభూమిః సా రాజంస్తాసామప్సరసాం శుభా।
సుభూమికేతి విఖ్యాతా సరస్వత్యాస్తటే వరే॥ 9-38-7(62352)
తత్ర స్నాత్వా చ దత్త్వా చ వసు విప్రేషు మాధవః।
శ్రుత్వా గీతం చ తద్దివ్యం వాదిత్రాణాం చ నిఃస్వనం॥ 9-38-8(62353)
శయ్యాశ్చ విపులా దృష్ట్వా దేవగంధర్వరక్షసాం।
గంధర్వాణాం తతస్తీర్థమాగచ్ఛద్రోహిణీసుతః॥ 9-38-9(62354)
విశ్వావసుముఖాస్తత్ర గంధర్వాప్సరసాం గణాః।
నృత్తవాదిత్రగీతం చ కుర్న్వతి సుమనోరమం॥ 9-38-10(62355)
తత్ర దత్త్వా హలధరో విప్రేభ్యో వివిధం వసు।
అజావికం గోఖరోష్ట్రం సువర్ణం రజతం తథా॥ 9-38-11(62356)
భోజయిత్వా ద్విజాన్కామైః సంతర్ప్య చ మహాధనైః।
ప్రయయౌ సహితో విప్రైః స్తూయమానశ్చ మాధవః॥ 9-38-12(62357)
తస్మాద్గంధర్వతీర్థాచ్చ మహాబాహురరిందమః।
గర్గస్రోతో మహాతీర్థమాజగామైకకుండలీ॥ 9-38-13(62358)
తత్ర గర్గేణ వృద్ధేన తపసా భావితాత్మనా।
కాలజ్ఞానగతిశ్చైవ జ్యోతిషాం చ వ్యతిక్రమః॥ 9-38-14(62359)
ఉత్పాతా దారుణాశ్చైక శుభాశ్చ జనమేజయ।
సరస్వత్యాః శుభే తీర్థే విదితా వై మహాత్మనా॥ 9-38-15(62360)
తస్య నాంనా చ తత్తీర్థం గర్గస్రోత ఇతి స్మృతం॥ 9-38-16(62361)
తత్ర గర్గం మహాభాగమృషయః సువ్రతా నృప।
ఉపాసాంచక్రిరే నిత్యం కాలజ్ఞానం ప్రతి ప్రభో॥ 9-38-17(62362)
తత్ర గత్వా మహారాజ బలః శ్వేతానులేపనః।
విధివద్వి ధనం దత్త్వా మునీనాం భావితాత్మనాం॥ 9-38-18(62363)
ఉచ్చావచాంస్తథా భక్ష్యాన్విప్రేభ్యో విప్రదాయ సః।
నీలవాసాస్తదాఽగచ్ఛచ్ఛంఘతీర్థం మహాయశాః॥ 9-38-19(62364)
తత్రాపశ్యన్మహాశంఖం మహామేరుమివోచ్ఛ్రితం।
శ్వేతపర్వతసంకాశమృషిసంఘైర్నిషేవితం।
సరస్వత్యాస్తటే జాతం నగం తాలధ్వజో బలీ॥ 9-38-20(62365)
యక్షా విద్యాధరాశ్చైవ రాక్షసాశ్చామితౌజసః।
పిశాచాశ్చామితబలా యత్ర సిద్ధాః సహస్రశః॥ 9-38-21(62366)
తే సర్వే హ్యశనం త్యక్త్వా ఫలం తస్య వనస్పతేః।
వ్రతైశ్చ నియమైశ్చైవ కాలేకాలే స్మ భుంజతే॥ 9-38-22(62367)
ప్రాప్తైశ్చ నియమైస్తైస్తైర్విచరంతః పృథక్పృథక్।
అదృశ్యమానా మనుజైర్వ్యచరన్పురుషర్షభ॥ 9-38-23(62368)
ఏవం ఖ్యాతో నరవ్యాఘ్ర లోకేఽస్మిన్స వనస్పతిః।
తత్ర తీర్థం సరస్వత్యాః పావనం లోకవిశ్రుతం॥ 9-38-24(62369)
తస్మింశ్చ యదుశార్దూలో దత్త్వా తీర్థే పయస్వినీః।
తాంరాయసాని భాండాని వస్త్రాణి వివిధాని చ॥ 9-38-25(62370)
పూజయిత్వా ద్విజాంశ్చైవ పూజితశ్చ తపోధనైః।
పుణ్యం నైసర్గికం రాజన్నాజగామ హలాయుధః॥ 9-38-26(62371)
తత్ర గత్వా మునీందృష్ట్వా నానావేషధరాన్బలః।
ఆప్లుత్య సలిలే చాపి పూజయామాస వై ద్విజాన్॥ 9-38-27(62372)
తథైవ దత్త్వా విప్రేభ్యః పరిభోగాన్సుపుష్కలాన్।
తతః ప్రాయాద్బలో రాజందక్షిణేన సరస్వతీం॥ 9-38-28(62373)
గత్వా చైవం మహాబాహుర్నాతిదూరే మహాయశాః।
ధర్మాత్మా నాగధన్వానం తీర్థమాగమదచ్యుతః॥ 9-38-29(62374)
యత్ర పన్నగరాజస్య వాసుకేః సన్నివేశనం।
మహాద్యుతేర్మహారాజ బహుభిః పన్నగైర్వృతం॥ 9-38-30(62375)
ఋషిణాం హి సహస్రాణి తత్ర నిత్యం చతుర్దశ।
యత్ర దేవాః సమాగంయ వాసుకిం పన్నగోత్తమం।
సర్వపన్నగరాజానమభ్యషించన్యథావిధి॥ 9-38-31(62376)
పన్నగేభ్యో భయం తత్ర విద్యతే న స్మ పౌరవ॥ 9-38-32(62377)
తత్రాపి విధివద్దత్వా విప్రేభ్యో రత్నసంచయాన్।
ప్రాయాత్ప్రాచీం దిశం రాజంస్తత్ర తీర్థాన్యనేకశః॥ 9-38-33(62378)
సహస్రశతసంఖ్యాని ప్రథితాని పదేపదే।
ఆప్లుత్య తత్ర తీర్థేషు యథోక్తం తత్ర చర్షిభిః॥ 9-38-34(62379)
దత్త్వా వసు ద్విజాగ్ర్యేభ్యో నిర్జగామ మహాబలః।
తత్రస్థానృషిసంఘాంస్తానభివాద్య హలాయుధః॥ 9-38-35(62380)
తతో రామోఽగమత్తీర్థమృషిభిః సేక్తిం మహత్।
యత్ర భూయో నివవృతే ప్రాఙ్ముఖా వై సరస్వతీ॥ 9-38-36(62381)
ఋషీణాం నైమిషేయాణావమేక్షార్థం మహాత్మనాం।
నివృత్తాం తాం సరిచ్ఛ్రేష్ఠాం తత్ర దృష్ట్వా తు లాంగలీ।
వభూవ విస్మితో రాజన్బలః శ్వేతానులేపనః॥ 9-38-37(62382)
జనమేజయ ఉవాచ। 9-38-38x(5174)
కస్మాత్సరస్వతీ బ్రహ్మన్నివృత్తా కప్రాఙ్ముఖీ భవత్।
వ్యాఖ్యాతమేతదిచ్ఛామి సర్వమధ్వర్యుసత్తమ॥ 9-38-38(62383)
కస్మింశ్చిత్కారణే తత్ర విస్మితో యదునందనః।
నివృత్తా హేతునా కేన కథమేవ సరిద్వరా॥ 9-38-39(62384)
వైశంపాయన ఉవాచ। 9-38-40x(5175)
పూర్వం కృతయుగే రాజన్నైమిషేయాస్తపస్వినః।
వర్తమానే సువిపులే సత్రే ద్వాదశవార్షికే॥ 9-38-40(62385)
ఋషయో బహవో రాజంస్తత్సత్రమభిపేదిరే।
ఉషిత్వా చ మహాభాగాస్తస్మిన్సత్రే యథావిధి॥ 9-38-41(62386)
నివృత్తే నైమిషే యే వై సత్రే ద్వాదశవార్షికే।
ఆజగ్ముర్ఋషయస్తత్ర బహవస్తీర్థకారణాత్॥ 9-38-42(62387)
ఋషీణాం బహులత్వాత్తు సరస్వత్యా విశాంపతే।
తీర్థాని నగరాయంతే కూలే వై దక్షిణోత్తరే॥ 9-38-43(62388)
సమంతపంచకం యావత్తావత్తే ద్విజసత్తమాః।
తీర్థలోభాన్నరవ్యాఘ్ర నద్యాస్తీరం సమాశ్రితాః॥ 9-38-44(62389)
జుహ్వతాం తత్ర తేషాం తు మునీనాం భావితాత్మనాం।
స్వాధ్యాయేనాతిమహతా బభూవుః పూరితా దిశః॥ 9-38-45(62390)
అగ్నిహోత్రైస్తతస్తేషాం హూయమానైర్మహాత్మనాం।
అశోభత సరిచ్ఛ్రేష్ఠా దీప్యమానైః సమంతతః॥ 9-38-46(62391)
వాలఖిల్యా మహారాజ అశ్మకుట్టాశ్చ తాపసాః।
దంతోలూఖలినశ్చాన్యే సంప్రక్షాలాస్తథా పరే॥ 9-38-47(62392)
వాయుభక్షా జలాహారాః పర్ణభక్షాశ్చ తాపసాః।
నానానియమయుక్తాశ్చ తథా స్థండిలశాయినః॥ 9-38-48(62393)
ఆసన్వై మునయస్తవత్ర సరస్వత్యాః సమీపతః।
శోభయంతః సరిచ్ఛ్రేష్ఠాం గంగామివ దివౌకసః॥ 9-38-49(62394)
శతశశ్చ సమాపేతుర్ఋషయః సత్రయాజినః।
తేఽవకాశం న దదృశుః సరస్వత్యా మహావ్రతాః।
తేఽవకాశం చ దదృశుః కురుక్షేత్రం (త్రే) మహావ్రతాః॥ 9-38-50(62395)
తతో యజ్ఞోపవీతైః స్వైస్తత్ర కృత్వా సరస్వతీం।
జుహువుశ్చాగ్నిహోత్రాంశ్చ చక్రుశ్చ వివిధాః క్రియాః॥ 9-38-51(62396)
తతస్తమృపిసంఘాతం నిరాశం చింతయాన్వితం।
దర్శయామాస రాజేంద్ర తేషామర్థే సరస్వతీ॥ 9-38-52(62397)
తతః కుంజాన్బహూన్కృత్వా సన్నివృత్తా సరస్వతీ।
ఋషీణాం పుణ్యతపసాం కారుణ్యాజ్జనమేజయ॥ 9-38-53(62398)
తతో నివృత్త్య రాజేంద్ర తేషామర్థే సరస్వతీ।
భూయః ప్రతీచ్యభిముఖీ ప్రసుస్రావ సరిద్వరా॥ 9-38-54(62399)
అమోఘా గమనం కృత్వా తేషాం భూయో జగామ హ।
అత్యద్భుతం మహచ్చక్రే తదా రాజన్మహానదీ॥ 9-38-55(62400)
ఏవం స కుంజో రాజన్వై నైమిషీయ ఇతి స్మృతః।
కురుశ్రేష్ఠ కురుక్షేత్రే కురుష్వ మహతీం క్రియాం॥ 9-38-56(62401)
తత్ర కుంజాన్బహూందృష్ట్వా నివృత్తాం చ సరస్వతీం।
బభూవ విస్మయస్తత్ర రామస్యాథ మహాత్మనః॥ 9-38-57(62402)
ఉపస్పృశ్య తు తత్రాపి విధివద్యదునందనః।
దత్త్వా దేయాంద్విజాతిభ్యో భాండాని వివిధాని చ॥ 9-38-58(62403)
భక్ష్యం భోజ్యం కచ వివిధం బ్రాహ్మణేభ్యః ప్రదాయ చ।
తతః ప్రాయాద్బలో రాజన్పూజ్యమానో ద్విజాతిభిః॥ 9-38-59(62404)
సరస్వతీతీర్థవరం నానాద్విజగణాయుతం।
బదరేంగుదశ్యామాకాప్లుక్షాశ్వత్థబిభీతకైః॥ 9-38-60(62405)
కంకోలైశ్చ పలాశ్చైశ్చ కరీరైః పీలుభిస్తథా।
సరస్వతీతీర్థరుహైస్తరుభిర్వివిధైస్తథా॥ 9-38-61(62406)
కరుషకవరైశ్చైవ బిల్వైరాంరాతకైస్తథా।
అతిముక్తకషండైశ్చ పారిజాతైశ్చ శోభితం॥ 9-38-62(62407)
కదలీవనభూయిష్ఠం దృష్టికాంతం మనోహరం।
వాయ్వంబుఫలపర్ణాదైర్దంతోలూఖలికైరపి॥ 9-38-63(62408)
తథాఽశ్మకుట్టైర్వాతేయైర్మునిభిర్బహుభిర్వృతం।
స్వాధ్యాయఘోషసంఘుష్టం మృగయూథశతాకులం॥ 9-38-64(62409)
అహింస్రైర్ధర్మపరమైర్నృభిరత్యర్థరోవితం।
సప్తసారస్వతం తీర్థమాజగామ హలాయుధః।
యత్ర మంకణకః సిద్ధస్తపస్తేపే మహామునిః॥ ॥ 9-38-65(62410)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శల్యపర్వణి హ్రదప్రవేశపర్వణి అష్టవింశోఽధ్యాయః॥ 38 ॥

Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Footnotes
9-38-1 శూద్రాభీరాంద్విష్టమానా---ఇతి క.పాఠః॥
9-38-3 శుభ్రాః శుచయః॥
9-38-9 ఛాయాశ్చ విపులా ఇతి ఙ.పాఠః॥
9-38-10 గంధర్వాప్సరసాన్వింతాః ఇతి ఙ.పాఠః॥
9-38-17 కాలజ్ఞానార్థం॥ 9-38-20 శంఖం శంఖనామానం।
నగం వృక్షం॥
9-38-26 పుణ్యం ద్రైతవనం ఇతి ఝ.పాఠః॥
9-38-37 అవేక్షార్యమిష్టసిద్ధ్యర్థం॥
9-38-38 ఇచ్ఛామి శ్రోతుమితి శేషః॥
9-38-51 యజ్ఞోపవీతైః యజ్ఞసూత్రైః నిరాశం సరస్వతీజలలాభే ఇత్యర్థః॥
9-38-53 కుజ్జాన్ ఆత్మనో వాసస్థానాని తిర్థవిశేషానిత్యర్థః॥
9-38-38 అష్టత్రింశోఽధ్యాయః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.